عايشه - رضي الله عنها - گويد: با گفتن اين دعا قرآن را تأويل مي کرد، منظورش اين بود اين دعا تاويل اين آيه بود که مي فرمايد: {فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَاسْتَغْفِرْهُ} (النصر: 3) . «پس (به شكرانهء اين نعمت بزرگ و اين پيروزي و نصرت الهي) پروردگارت را تسبيح و حمد كن» .

ولي اگر کلام، خبري باشد، تاويل آن همان چيزي است که درباره آن خبر داده شده است، پس تاويل کلامي که خدا دربارة نفس خويش و يا دربارة روز آخرت فرموده، همان چيزي است که دربار ه اش خبر داده است و اين در حق خدا، حقيقت ذات و صفاتي است که غير از خودش کسي نمي داند، و اين همان متشابهاتي هستند که تأويل آنها را بجز خدا کسي نمي داند، مثلًا احدي نمي داند کيفيت ذات خدا، که از آن خبر داده است چگونه است!!، و غير از خدا کنه و ماهيت ذات و صفات خدا را نمي داند و اين هماني است که بايد علم به آن را به خدا واگذار نمود [1] .

12 -تأثيرپذيري مسببات از اسباب طبيعي با إذن خداوند.

خداوند ابرها را بوسيله بادها مي آفريند، و آب را بوسيله ابر فرود مي آورد، گياهان را بوسيله آب مي روياند و امثال اينها.

و اينکه مي گويند: خداوند نزد اسباب کار را انجام مي دهد نه بوسيله اسباب، اين بدان معني است که خداوند در خلق مخلوقات حکمتي نداشته است، و اين بدان معنا است که خدا در چشم قدرتي را نيافريده که بوسيله آن ببيند و با گونه و پيشاني هيچ تفاوتي ندارد، و يا آتش و گل تفاوتي با هم ندارند، علاوه بر اينکه اين گفتار مخالف قرآن و سنت است: {فَأَنْزَلْنَا بِهِ الْمَاءَ فَأَخْرَجْنَا بِهِ مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ} (الأعراف: 57) . «و به وسيله آنها، آب (حياتبخش) را نازل مى كنيم; و با آن، از هرگونه ميوه اى (از خاك تيره) بيرون مى آوريم» .

(1) - نگاه کنيد به کتاب «مجموع الفتاوي» (6/ 434) .