و هيچ زماني از وجود چنين اشخاصي بكلي خالي نبوده است جز اينكه بحمدلله آتششان فرو نشسته واكنون اگر باشد يا باطنيي پنهانكار است يا فلسفه مشربي سرّ نگهدار؛ و اينان خوارترين و پريشانحال ترين مردمانند و ما در كتاب] المنتظم [احوال جمعي از ايشان را آورده ايم و اينجا سخن دراز نمي كنيم.

باب ششم

در بيان تلبيس ابليس از راه علم بر عالم

بدان كه ابليس براي فريب مردم از راههايي وارد مي شود، از آن جمله چيزهايي است كه جنبة ظاهر امر دارد و آشكار است اما غلبة نفس بر انسان ديدگانش را از آنچه معلوم است پوشيده مي دارد و به ذلتش مي كشاند. اما بعضي فريبهاي شيطاني چنان پيچيده است كه بر بيشتر دانشمندان هم نهفته مي باشد و ما در اينجا به نمونه هايي از فريبهاي شيطان اشاره مي كنيم تا از آنچه گفته ايم به آنچه نگفته ايم نيز راه برند.

تلبيس ابليس بر قاريان

شيطان بعضي از قاريان را به جستجو كردن و آموختن قرائات شاذّ وا مي دارد كه بيشتر عمر خويش صرف آن نمايند و از شناخت فرايض و واجبات بازمانند. بسا پيشنماز كه بجز قرائت، واجبات نماز را نمي داند و مبطلات آن را نمي شناسد و علاقه شديدي كه به پيش افتادن و رياست دارد نمي گذارد كه نزد علما برود و مسائل بياموزد. و اگر تفكر مي كردند درمي يافتند كه هدف بايد يادگرفتن و به يادداشتن و درست خواندن قرآن باشد، سپس فهم آن، سپس عمل بدان، سپس روي كردن بدانچه نفس را به اصلاح آرد و اخلاق را پاكيزه سازد، آن گاه پرداختن به آن رشته از علوم شرعي كه مهمتر است.