ديگر از تلبيسهاي ابليس آنكه اينان به مناظره اكتفا كرده از حفظ اصلِ مذهب و ديگر علوم شرعي روي گردانده اند. فقيه فتوي دهنده اي را مي بيني كه گاه معني حديث يا آيه اي را نمي دانند، كه اين عينِ غبن است. پس آن مناعت و حميت در مقابل تقصير كجاست!؟ ديگر اينكه جدل براي پيدا كردن درست از غلط وضع شده و مقصود پيشينيان ازآن خير خواهي و نصيحت غير بوده با پديد كردن حق. اين است كه از دو مناظره كنندة قديم اگر يكيشان متوجه جنبة درستِ حرف خودش نبود، طرف مقابل متوجه مي نمود؛ حال آنكه مناظره كنندة كنوني هر گاه بداند كه تمام حرف خصمش نيز حق است بدان اعتراف نمي نمايد بلكه در ردِّ آن حق مي كوشد. و اين آدم گرچه به ظاهر مغلوب نيست اما در واقع و از ديدگاه حق ملزم است، زيرا مناظره براي پيدا كردن حق وضع شده است و چه از اين زشت تر كه در رد كردن حق بكوشند! شافعي گويد: با هر كس مناظره كردم هر گاه منكر حجت شد از چشمم افتاد و اگر حجت را پذيرفت در نظرم هيبت و شكوه يافت. و نيز گويد: هرگاه با كسي در حال مناظره بودم و توجه كردم به اينكه دليلش بر حق است، به سوي او گراييدم.