ديگر از تلبيسهاي ابليس بر فقيهان اينكه بعضي عمري از وقف مدارس مي خورند يا هيچ پيشرفتي در درس حاصل نمي كنند و سالها همان هستند كه بودند و يا در علم به كمال مي رسند و باز هم ا ز راهي كه طالب علم بايد بخورد استفاده مي كنند، زيرا آن وقف مخصوص كساني است كه درس مي خوانند يا احيانًا مردس و يا «مُعيد» [1] هستند. ديگر از فريبهاي شيطاني دست يازيدن بعضي فقيهان جوان است به منهيات مانند حرير پوشيدن و زيور زرين به كاربردن يا از عوارض و مظالم خوردن؛ و آن به انگيزه هاي گونه گون مي تواند باشد؛ يا در اصل فاسد العقيده است و محض پرده پوشيدن بر حال كار خود و استفاده از مزاياي مال وقف خوردن و رياست كردن و با مناظره برتري جستن به فقاهت روي آورده است، و يا عقيده اش سالم است ليكن اسير هوي و شهرت مي باشد و مانع و رادع دروني قوي كه وي را باز دارد ندارد، بويژه كه نفسِ جدل و مناظره آدمي را به تكبر و عُجب مي كشاند و انسان جز با رياضت (مشروع) و مطالعة سيرة نيكان طبيعتش راست نمي شود و فقيهان (اهل جدل و مناظره) از اين معنا بسيار دورند پس بجز آنچه طبع را به سركشي وبلند پروازي ودارد توشه اي همراه ندارند. بعضي را نيز شيطان از اين راه مي فريبد كه تو عالم و فقيه و مفتي هستي و علم از عالم حفاظت و دفاع مي كند؛ حال آن كه چنين نيست بلكه بر عالم حجت تمامتر است وعالم گنهكار عذابش دو چندان است (همچنانكه دربارة قاريان گفتيم) . حسن بصري گويد: فقيه آن است كه خداترس باشد. از ابن عقيل نقل است كه فقيهي خراساني را ديد حرير پوشيده و انگشتري طلا به دست كرده. پرسيد: اينها چيست؟ گفت: خلعت سلطان است و چشم كور كن دشمنان! ابن عقيل گفت: اگر مسلماني اينها ماية شماتت دشمنان است بر تو، و نيز مايسة شماتت شيطان است كه دشمن بزرگ توست.

(1) «معيد» كسي است كه درس استاد را تكرار مي كند.-م.