فريب ابليس اصحاب هياكل را

اصحاب هياكل كساني اند كه مي گويند: هر يك از روحانيون علوي را هيكلي است از اجرام سماوي (ثوابت و سيارات) و با آن جرم آسماني همان نسبت و رابطه اي را دارد كه روح ما با جسم ما؛ يعني در آن تدبير و تصرف مي كند. و چون راهي به روحانيون علومي نيست براي تقرب به آنان بايد هيكل سماويشان را عبادت كنيم [1] و براي آن قرباني بگذرانيم. بعضي اصحاب هياكل بر آن رفته اند كه هر هيكل سماوي را صورتي در زير است هم جوهر او؛ و براي اين صورتها (= بُتها) بتخانه ها ساخته اند.

به نقل يحيي بن بشير نهاوندي عده اي معتقد بودند كه هفت كوكب يعني زحل و مشتري و مريخ و شمس و زهره و عطارد و قمر مدبران عالم اند و خود مأمور و مصدر امر عالم بالا؛ و بتهايي به صورت هفت كوكب ساخته براي هر يك حيواني مناسب آن قرباني مي نمودند. چنانكه صورت زحل، پيكر كور بزرگي است از سُرب و قرباني او گاوي است نيكو، بر در عبادتخانة زحل چاله اي مي كندند و روي آن شبكه اي آهني نصب كرده گاو را به سوي آن شبكه مي راندند. گاو پيش رفته دست وپايش در شبكه فرو مي رفت و تنش بر روي آن شبكه مي افتاد، آتش در زيرش مي افروختند و گاو سوخته مي شد و قرباني كنندگان چنين مي گفتند: «تو مقدسي اي خداي كور بد نهاد كه از تو خيري بر نمي آيد، ما براي تقرب به تو قربانيي گذرانديم كه مانند توست، پس از ما قبول كن و شر خودت و ارواح خبيثه ات را از ما كفايت كن» .

(1) اين خرافه بين اهل رياضت متأخر از شيعيان هم نفوذ كرده چنانكه در رساله سير و سلوك منسوب به بحر العلوم - كه از آن مرحوم نيست و از متصوفه قرن سيزدهم مي باشد- آداب نيايش به عطارد ذكر شده است.-م.