طبري گويد: وقتي قابيل هابيل را كشت و از پيش پدر به يمن گريخت در آنجا ابليس به سراغ قابيل آمد و گفت: قرباني هابيل از آن رو قبول شد و آتش به آن در گرفت [1] كه هابيل آتش را مي پرستيد و به آن خدمت مي نمود. پس تو نيز آتشي برافروز و براي عبادت خودت و بازماندگانت باقي بگذر؛ و قابيل آتشخانه اي بر پا كرد، و او نخستين آتش پرست است.

جاحظ گويد: اصل زردتشت از بلخ است و او صاحب آيين مجوس است. مدعي شد كه در كوه سبلان [2] بر او وحي نازل مي شود و اهالي آن منطقة سردسير را به ديانت خود خواند و از سرماي بسيار شديد بيمشان داد وخود معترف است كه فقط بر مناطق جبال مبعوث شده است. پس بر پيروان خويش وضو گرفتن با بول (گاو) و همبستري با مادران و آتش پرستي و ديگر كارهاي زشت را تشريع نمود و نيز از قول زردشت آورده است كه خدا تنها بود و چون تنهاييش طول كشيد به انديشه فرو رفت و از انديشه اش ابليس زاده شد و چون پيش رويش حاضر گرديد خواست وي را بكشد اما وي مانع گرديد، چون خدا امتناع وي را ديد تا مدتي مهلتش داد.

(1) قرباني را در بلندي مي گذاشته اند و آتشي از آسمان مي آمد و در آن در مي گرفت، و اين را كه آتش قرباني را «بخورد» ، علامت قبول شدن قرباني تلقي مي كرده اند. - م.

(2) در هر دو چاپ به صورت «سيلان» است، اصلاح از مترجم. - م.