ليكن خلافت او منتظم نشود و قوم بر وي مجتمع نشوند الي غير ذلك تا آنكه به رأي العين دانستيم كه مراد همين حالت است كه بعد قتل حضرت عثمان - رضي الله عنه - به ظهور آمد از اختلاف ناس در حرب جمل و صفين بعد اين همه به ضرورت عقل در يافته شد كه هر چند براي مرتضي - رضي الله عنه - بيعت كرده اند و خلافت منعقد ساختند و در حكم شرع كه بناي آن مظنات است لازم شد اطاعت او ليكن مراد حق اصلاح عالم است كه خلافت وسيلهء آن است كه براي تقريب آن مقصود مشروع ساخته اند و اگر مراد حق مي بود از وجود متخلّف نمي شد و مرتضي در اين خلافت مانند ني در دهان نائي نبود و نه مانند جارحه براي اتمام مراد حق. و قوم مأمور نشدند كه تحت رايت او قتال کنند چنانکه مأمور شدند به قتال تحت رأيت مشائخ ثلاثه و مطابق آنچه از اين احاديث مفهوم شد به معائنه در خارج ديديم كه در زمان حضرت مرتضي عنايت الهي كه سابق فوج فوج نازل مي شد مستتر گشت كوشش بسيار فائده اندكي هم نداد و خيريت كه عبارت از الفت مسلمين فيما بينهم و ترك منازعه است و انفاق بر جهاد كفار و روز بروز شكست بر كفار افتادن رو به استتار نهاد و معني"وليمكننّ لهم دينهم الذي ارتضي لهم [1] "يعني ليمكنن بسببهم دينهم صورت نه بست و تمكين في الارض براي دفع كفار و اعلاء كلمة الاسلام مقرر بود واقع نشد"واجعل لي من لدنك سلطانًا نصيرًا [2] "

(1) - سوره ي نور، آيه: 55.

(2) - سوره ي اسراء، آيه: 80..