باز"جَمعه وقرآنه"يك جا ايراد فرمودن و در وعد بيان كلمة"ثم"كه براي تراخي است ذكر نمودن مي فهماند كه در وقت جمع قرآن در مصاحف اشتغال به تلاوت آن شائع شد و تفسير آن مِن بعد بظهور آمد و در خارج همچنين متحقق شد.
اول شروع حفظ آن از جانب ابي بن كعب و عبدالله بن مسعود بوده است در زمان حضرت عمر رضي الله عنهم.
و اول اشتغال به تفسير از ابن عباس - رضي الله عنه - واقع شد بعد انقضاي ايام خلافت. چون اين همه ذكر كرديم بايد دانست كه جمع كردن شيخين قرآن عظيم را در مصاحف سبيل حفظ آن شد كه خداي تعالي بر خود لازم ساخته بود و وعده آن فرموده و في الحقيقت اين جمع فعل حق است و انجاز وعده اوست كه بر دست شيخين ظهور يافت و اين يكي از لوازم خلافت خاصه است.
الحال اين فصل را بر نكته ي باريكي ختم مي كنيم: