متاخرين اشاعره تقرير مي كنند كه خلافت ايشان بنص نيست مطلقًا يا بنص جلي نيست، بلكه امر اجتهادي است كه اهل عصر بنا بر اجتهاد بر آن اتفاق نمودند و بر خلاف آنچه شيعه گمان مي كنند كه در قرن اول حيف (ظلم) عظيم رفته بسبب طلب دنيا؛ خلافت را از مسحقق آن غصب كردند و بر غير مستحق اتفاق نمودند استغفر الله من جميع ما کرِه الله.
و نيز دانسته شد كه تطبيق در اختلاف علما در آن كه آنحضرت صلي الله وعليه وسلم استخلاف نمودند يا نه؟ بآن وجه تواند بود كه: استخلاف گاهي اطلاق كرده مي شود بر مجرّد تنبيه شارع بر مكلف بودن عباد بانقياد اين جماعه را، و گاهي بر هيأت معتاده نزديك وصيت بولايت عهد از جميع اهل حل وعقد. و تنصيص بلفظ استخلاف و مانند آن هر يكي معيني را اراده كرده است و بحسب آن گفته و مشاورات صحابه بحفظ احاديث بود واستنباط از نصوص وتذكر معاني مستخرجه از مأخذ بسيار ومانند آن. و تطبيق در ميان اختلاف علماء در آنكه خلافت بنص جلي است يا خفي بآن وجه واقع است كه جمعي را آيهء اجمالي با حديثي كه تفسير آن است مربوط با هم منظور شد، بنص جلي قائل شدند و جمعي آيه را جدا دانستند و حجاب اجمال او را نتوانستند بر انداخت و احاديث را جدا و آن را ملحق بآيه نساختند باز احاديث اخبار آحاد بود متفق در معني اثبات خلافت كه قدر مشترك است.