باز معني إن مكنهم تعليق يك جزء نفسي خلافت است بجزء ديگر؛ زيرا كه خلافت شرعي تمكين في الأرض است با قامت دين، اينجا افاده مي فرمايد كه اگر تمكين اين جماعه في الأرض متحقق شود البته آن تمكين مقترن خواهد بود با اقامت دين وهمين است معني خلافت راشده.

پس حضرت خلفاء از مهاجرين اولين بودند كه يقاتلون، واُخرجوا من ديارهم، و اذن جهاد براي ايشان بالقطع محقق شد و ممكّن شدند در ارض بالقطع پس لازم آمد كه اقامت دين كرده باشند بالقطع بمقتضاي اين تعليق پس بالقطع خلفاي راشدين بودند؛ زيرا كه معني خلافت راشده غير اين دو جزء نيست، أقاموا الصلوه وآتوا الزكوه اشاره است باقامت اركان اسلام و أمروا بالمعروف شامل است احياي علوم دين را و نهوا عن المنكر شامل است جهاد كفار و اخذ جزيه را؛ زيرا كه منكري زياده تر از كفر نيست و نهي و ردعي بالاتر از قتل اهل كفر و گرفتن جزيه نيست. و شامل است اقامت حدود و تعزيرات را بر عصاة مسلمين.

باز مفهوم اقاموا و آتوا و أمروا و نهَوا آنست كه هر چه از ممكّنين در ايام تمكين ايشان از اين ابواب ظاهر شود همه معتد به خواهد بود شرعًا.

باز معني إن مكنهم- إذا مكنهم است اِخبار است به تمكين ايشان در زمان آينده نه صرف تعليق تالي بمقدم (1) بدون تحقق مقدم؛ زيرا كه سابق مذكور شد إن الله يدافعُ ولو لادفعَ اللهِ الناسَ.