سه بنا، بر دو وجه است: يكى مجرّد(يعنى كه همه حروف وى

اصلى باشد)و ديگرى مَزِيدٌ فيه (يعنى در او حرفِ زايد باشد) .

و فعل را دو بناست ثلاثى و رباعى و هر يك از اين دو بنا، بر

دو وجه است: مجرّد و مزيد فيه ـ چنانكه در اسم گفته شد.

فصل:

ميزان، در شناختن حروف اصلى از حروف زوايد، فاء و عين و

لام است پس هر حرفى كه در مقابل يكى از اين حروف ثلاثه باشد

اصلى بود؛ چون رَجُلٌ كه بر وزن فَعُلٌ است ونَصَرَ كه بر وزن فَعَلَ

است. و هر حرفى كه در مقابل اين حروف نباشد زايد بود، چون

ضارِبٌ وناصِرٌ كه بر وزن فاعِلٌ است و يَنْصُرُ و يَطْلُبُ كه بر وزن يَفْعُلُ

است.

ودر بناى رباعى، اسم و فعل، لام يكبار مكرّر مى شود و در

خماسى، اسم، لام دو بار مكرّر مى شود چنانچه معلوم گردد ـ انشاء

الله تعالى.

فصل:

اسم ثلاثى مجرد را ده صيغه است چون:

فَلْسٌ فَرَسٌ كَتِفٌ عَضُدٌ حِبْرٌ عِنَبٌ قُفْلٌ صُرَدٌ اِبِلٌ عُنُقٌ (1) .

ومزيد فيه اسم ثلاثىّ بسيار است واسم رباعى مجرد را پنج صيغه

اسماء ثلاثى ده بود اى عاقل ... يك يك شمرم نگار بر صفحه دل ...

فَلْس وفَرَس وكَتِف عَضُد حِبْر وعِنَبٌ ... قُفْل وصُرَد ودگر عنق دان واِبِل