اگر منظورش حق و باطل بود، در اين صورت حق پذيرفته مي شود و باطل را رد مي کند، مانند اينکه بگويد: منظورم از نفي جسم اين است که نفس خدا قائم به جسم نيست، و نيز صفات خدا قائم به جسم نيست.

و اينکه مي گويم مرکب نيست، يعني خدا قائم به نفس خويش است و داراي صفاتي است که قائم به نفس خدا است، و اگر اين را تجسيم بناميد درست نيست حقي را که صحيح منقول و معقول بر آن دلالت مي کند رها کنيم بخاطر اينکه شما چنين مي پنداريد و يا چنين مي ناميد!!

و اما اينکه مي گوئيد: خدا مرکب نيست، اگر منظورت اين باشد که خدا را کسي ترکيب نموده، و يا اينکه متفرق و جدا از هم بوده و ترکيب شده است، يعني امکان دارد که متفرق و از هم جدا شود، خدا از اين ويژگي مبرّا و پاک است؛ و اگر منظورت اين باشد که متصف به اين اوصاف بوده منتها جدا از مخلوقات است، اين حق است و درست نيست که چون او را مرکب خوانده ايد، آن را رد نمائيم، پس اين گونه موارد را اين چنين بايد جواب داد».

ابن تيميه باز مي فرمايد: «هيچ کس نمي تواند بگويد: الفاظي که در قرآن آمده اند، براي معانيي وضع شده اند، سپس بخواهد مراد خدا را با اين معاني تفسير کند، چنين کاري از رفتار افتراءگويان است، چنين کساني قصد معانيي را کرده اند و فکر کرده اند که اين معاني ثابت هستند و آن را معناي واحد، وجوب، غني، قديم و نفي مثل کرده اند.

سپس مي پندارند که آنچه در قرآن آمده است، خدا خودش آنها را مثلًا واحد، احد و ... و نفي مثل و کفء ناميده است؛ در نتيجه گفته اند اين دلالت مي کند بر همان نامهايي که ما ناميده ايم، و اين بزرگترين دروغ و افترا بر خداوند است» [1] .

11 -تعريف معناي متشابه و بيان اينکه تمام قرآن واضح است و مي توان آن را تفسير نمود.

آيات محکم سه گونه اند و در مقابل هر يک از آنها يک نوع متشابه قرار دارد.

(1) - «مجموع الفتاوي» ابن تيميه: (6/ 111) .