73 -الشيخ «1» مؤمل بن محمد الجصاص «2»

من كبار شيوخ شيراز سافر «3» الحجاز والعراق وكان حسن اللّسان فى (ورق 63 ب) علم التّوحيد وعلوم المعارف مع انّه امّىّ لا يكتب ولكنّه كان افهم اهل عصره، وحمل «4» اجوبة علّى بن سهل «5» عن مسائله التّى ارسلها

(1) - م افزوده: ابو محمّد،

(2) - شرح احوال اين شخص در نفحات الأنس جامى ص 272 - 274 نيز مذكور است ومحتويات آن در بسيارى از مطالب عينا با كتاب حاضر يكى است ولى نفحات بسيار مفصّل تر است بطوريكه واضح ميشود كه نفحات از كتاب حاضر نقل نكرده بلكه هردو از مأخذ مشترك قديمترى اقتباس كرده اند، وآن مأخذ مشترك بعقيده ما چنانكه از بعضى قرائن مستفاد ميشود عبارت بوده از ترجمه طبقات الصّوفيّه ابو عبد الرّحمن سلمى نيشابورى متوفّى در سنه 412 كه خواجه عبد اللّه انصارى معروف در قرن پنجم آنرا از عربى بفارسى قديم هروى ترجمه كرده بوده وبعدها جامى در اواخر قرن نهم آنرا بفارسى معمول عصر خود درآورده وبعضى زوايد واضافات نيز بر آن افزوده ونفحات الأنس معروف را از آن ساخته است (ازين ترجمه خواجه عبد اللّه انصارى فعلا يك نسخه در كتابخانه نورى عثمانيّه در استامبول ويك نسخه ديگر ظاهرا در كلكته موجود است) ،- نام صاحب ترجمه يعنى مؤمّل جصّاص در انساب سمعانى در نسبت «شيرازى» (ورق 344 الف) استطرادا در ضمن ترجمه احوال شيخ كبير محمّد بن خفيف نيز آمده است،-

(3) - رجوع شود بص 50 حاشيه 7،

(4) - چنين است (يعنى حمل بحاء مهمله) در ق ب، م اصل جمله را ندارد،- بقرينه فقره معادله اين عبارت در دو مأخذ ذيل يكى در ترجمه فارسى اين كتاب بقلم پسر مؤلّف: «و عليّ بن سهل چند مسئله از وى پرسيد جواب داد» ، وديگر در نفحات: «وى جواب داد از مسائلى كه علىّ ابن سهل اصفهانى بشيراز فرستاده بود» شكّى باقى نمى ماند كه «حمل» تصحيف «عمل» است بعين بجاى حاء يعنى صاحب ترجمه جواب مسائلى را كه علىّ بن سهل از شيرازيان پرسيده بود ترتيب داد وساخت يعنى جواب آنها را داد،-

(5) - يعنى ابو الحسن عليّ بن سهل بن محمّد بن الأزهر الأصفهانى از اجلّه عرفاء اواخر قرن سوّم واز اقران جنيد، وى از اصحاب محمّد بن يوسف البنّاء جدّ مادرى ابو نعيم صاحب حلية الأولياء است واين محمّد بن يوسف بنّاء نيز از مشاهير عرفاء قرن سوّم بوده وشرح احوال او در حلية الأولياء ونفحات مسطور است،- صاحب ترجمه بتصريح ابو نعيم در تاريخ اصبهان طبع ليدن ج 2 ص 14 وابن الجوزى در تاريخ منتظم 6: 155 وابن تغرى بردى در نجوم الزّاهرة 3: 197 - 198، در سنه سيصد وهفت هجرى وفات يافت، ولى تاريخ گزيده وفات او را در حدود سنه 280 نگاشته وآن سهو واضح است، قبر علىّ بن سهل هنوز در اصفهان زيارتگاه عمومى است وواقع است در شمال شهر در خيابان دروازه طوقچى نزديك قبر صاحب بن عبّاد،- (براى مزيد اطّلاع راجع بصاحب ترجمه واقوال وفوائد منقوله ازو رجوع شود علاوه بر مآخذ مذكور در فوق بمآخذ ذيل: كتاب اللّمع ابو نصر سرّاج طوسى ص 160، 238، حلية الأولياء ابو نعيم اصفهانى 10: 404 - 406، رساله قشيرى 23،

بقيه در صفحه بعد