زيتون «1» حركت كرديم وچون باين شهر اخير رسيديم ديديم كه چندين كشتى بر جناح حركت بطرف هند ميباشند كه از جمله آنها كشتيى بود از ملك الظاهر پادشاه جاوه كه بحريّه آن همه مسلمان بودند من نيز همين كشتى را گرفته براه افتاديم» (ص 171 باختصار) ،

ابن بطوطه از روز حركت از زيتون پس از قريب چهار ماه بحر پيمائى در اواسط سنه 747 بجزيره سومطرا رسيده است، ودو ماه تمام بتصريح خود در جزيره سومطرا اقامت نموده وسپس از سومطرا بطرف هندوستان حركت كرده وپس از چهل روز سفر دريا در رمضان سنه مذكوره به بندر كولم «2» در جنوب هندوستان رسيده ونماز عيد فطر را در مسجد جامع آن شهر درك نموده وسپس از كولم بطرف قاليقوط «3»

(1) - زيتون (بهمان لفظ ميوه معروف) در نزد مؤلفين عرب وايرانى در قرون وسطى نام شهر امروزى چانگ چئو TCHANG -TCHEOU بوده است كه بندرى است در چين شرقى بر ساحل درياى چين در مقابل جزيره قورموز وتقريبا بخط مستقيم پانصد كيلومتر در مشرق مايل بشمال كانتون وجزو ايالت فوكين FO -KIEN امروزى است، واين بندر در عهد مغول اهميتى بس عظيم داشته است واز لحاظ تجارت خارجى چين ورفت وآمد كشتيهاى بزرگ تجارتى ومسافرى ما بين چين وهند وجنوب ايران وبلاد عرب يكى از مراكز عمده چين بوده است، وابن بطوطه وقتى كه از هند بچين آمده بوده اولين نقطه از خاك چين كه وى در آنجا پياده شده بوده همين شهر زيتون بوده است، ودر مراجعت از چين بهند نيز باز از همين بندر زيتون كشتى گرفته بوده است،- در عهد مغول نام اين شهر بتلفظ عاميانه چينيان تسوتونگ بوده است كه با حذف گاف حرف اخير تلفظ آن بسيار نزديك بكلمه «زيتون» عربى شنيده ميشده است، ودر سفرنامه ماركوپولو نام اين شهر باملاى سايتون CAYTON مرقوم است (رجوع شود بدائرة المعارف اسلام ج 1 ص 861 و865، وبحواشى بلوشه بر جامع التواريخ ص 490 ونيز بص 48 از ذيل همان حواشى، وبكتاب «منتخبات از سفرنامه ابن بطوطه» بانگليسى تأليف مستر گيب ص 369 حاشيه 8،-

(2) - كولم بندرى است در ساحل غربى شبه جزيره هندوستان بكلى نزديك رأس مثلثى كه شبه جزيره مذكور را تشكيل ميدهد بر ساحل درياى عمان، ومؤلفين عرب آنرا بهمين املاى كولم مى نوشته اند وماركوپولو در سفرنامه خود باملاى كويلوم Coilum نوشته، ولى اكنون در عموم نقشه ها وكتب جغرافى اروپائى نام اين بندر را باملاى كيلون Quilon مى نويسند،

(3) - قاليقوط Calicut بندر معروفى است در همان ساحل غربى شبه جزيره هندوستان در شمال بندر كولم سابق الذكر وبمسافت بعيدى در جنوب بمبئى ودر 1901 ميلادى 77000 نفر سكنه داشته كه [بقيه در صفحه بعد]