- [بقيه از صفحه قبل]

ششم، وى در قطنيانه كه قريه بوده در حوالى اشبيليه (اندلس) متولّد شده ودر سنه پانصد ونود يا پانصد ونود وچهار در تلمسان از شهرهاى ايالت وهران در غرب الجزاير در حدود سنّ هشتاد سالگى وفات يافته ودر گورستان عباد (بضم عين مهمله وتشديد باء موحّده والف ودر آخر دال مهمله) واقع در يكى دو فرسخى تلمسان دفن شده ومزار او هنوز در آنجا زيارتگاه عمومى است وملوك مغرب از موحّدين وبنى مرين وغيرهم ابنيه بسيار عالى مجلّل كه بسيارى از آنها هنوز باقى است بر قبر او بنا نهاده اند،- ابو مدين از مشايخ عارف مشهور محيى الدّين بن عربى بوده واين اخير در تضاعيف فتوحات مكّيّه وفصوص الحكم بسيار مكرّر حكاياتى واحوالى وفوائدى فوق العاده ممتّع ازو روايت كرده است كه اغلب آنها را جامى در نفحات وشعرانى در طبقات وصاحب طرائق الحقائق از روى دو مأخذ مزبور نقل كرده اند، يافعى در ج 3 ص 469 از جمله اصحاب او يكى «ابو محمّد عبد اللّه الفارسى» نامى را اسم مى برد كه بدون شك مراد همين قطب الدّين ابو محمّد عبد اللّه بن على صاحب ترجمه متن حاضر بايد باشد (براى مزيد اطّلاع از احوال ابو مدين رجوع شود بمآخذ ذيل: تاريخ يافعى 3: 469 - 471، ابن بطوطه 2: 178، نفحات 612 - 615، شعرانى 1: 133 - 135، سفينة الأولياء 67، طرائق الحقائق 2: 276 - 279، اعلام زركلى 2: 413، دائرة المعارف اسلام ج 1 ص 100 - 101 بقلم بل كه حاوى بهترين ترجمه حالى است كه تاكنون كسى از ابو مدين جمع كرده است وفهرست مفصّلى از مآخذ عديده ديگر نيز از شرقى وغربى در آنجا بدست ميدهد) ،

-چنين است در ق م ونيز در ترجمه كتاب حاضر بتوسّط پسر مؤلّف ص 61 (يعنى ابن معبد با ميم وعين مهمله وباء موحّده ودال مهمله) ، ب: ابن مصد (كذا) ،- بافحص بليغ هيچگونه اطّلاعى از شخصى باين نام ونشان يعنى «ابن معبد» كه مناسب مقام باشد يعنى از رجال قرن ششم وساكن بصره باشد بدست نياورديم، وما احتمال قوى ميدهيم كه اين عبارت بكلّى محرّف باشد بتقرير ذيل:

از مطابق بودن مندرجات اين ترجمه حال در متن حاضر تقريبا حرفا بحرف با مندرجات شيرازنامه ظنّ قريب بيقين بلكه قطع ويقين حاصل ميشود كه مأخذ مؤلّف در اين ترجمه حال يا خود شيرازنامه بوده يا اصل مشتركى كه كتاب حاضر وشيرازنامه هر دو از آن نقل كرده اند، عين عبارت شيرازنامه ص 116 از قرار ذيل است: «و در عصر او [يعنى در عصر صاحب ترجمه] از مشايخ اطراف سلطان العارفين سيّدى احمد كبير [رفاعى] قدّس سرّه در معبديه وشيخ ضياء الدّين ابو نجيب سهروردى وعبد القادر جيلى در بغداد بخدمت او مواخاتى داشتند وغايبانه با يكديگر محبّتى مى نمودند» انتهى، پرواضح است كه «معبديه» در عبارت مذكور بنحو قطع ويقين وبدون ادنى شك وشبهه تحريف «امّ عبيدة» است كه چنانكه در حاشيه 1 از ص 125 گذشت محلّ اقامت دائمى سيّدى احمد رفاعى بوده است، ولابد ناسخى جاهل در ابتدا «امّ عبيدة» را متّصل بيكديگر «امّعبيدة» نوشته بوده وسپس «امّعبيدة» بتوسّط ناسخ جاهل ديگرى «معبدية» شده، وبالأخره «معبدية» در كمال سهولت به «ابن معبد» تحريف شده، وچون قريه امّ عبيدة چنانكه گذشت نزديك بصره بوده واين تعيين موضع آن نيز ظاهرا در اصل نسخه منقول عنها موجود بوده لهذا مؤلّف كتاب حاضر باحتمال بسيار قوى بواسطه غلط بودن نسخه مأخذ خود توهّم كرده كه ابن معبد نام يكى از مشايخ عرفا بوده كه در بصره اقامت داشته، هذا ما يظهر لنا واللّه اعلم بحقيقة الحال.