عصره في فنون العلم، ومن جملة خيراته «1» المسجد الجامع الجديد الّذى لم ير مثله فسحة ونزاهة ولمّا اتمّ ذاك سأل مولانا سراج الدّين ابا العزّ مكرّم بن العلاء «2» ان يخطب به فأجاب ذلك ولمّا قام للخطبة في الجمعة الأولى قام الأتابك موافقة له فلم يجلس حتّى نزل مولانا عن المنبر، وكان بينه وبين ولده الأتابك ابى بكر وحشة قد حبسه بسببها فلمّا اشتدّ مرضه اطلقه من الحبس* ووصّاه بالعدل والرّحمة

-بقيه از صفحه قبل

اشكنوانيّه، وى از فضلاء مشهور عصر خود بوده وبا امام فخر رازى معاصر وما بين ايشان مكاتباتى راجع ببعضى از مسائل علميّه مبادله شده بوده وراقم اين سطور عكسى ازين مكاتبات از روى نسخه متعلّق بكتابخانه مرحوم دكتر ميرزا حسين خان طبيب مرحوم ظلّ السّلطان كه پس از وفات او در لندن در سنه 1937 ميلادى حراج كردند بتوسط آقاى مجتبى مينوى بدست آورد ولى فعلا بدان دست رسى ندارم، پس از وفات سعد بن زنگى در 12 ذى القعده سنه 623 وجلوس پسرش اتابك ابو بكر بن سعد بن زنگى بواسطه سابقه وحشتى كه اين اخير از صاحب ترجمه در دل داشت در غرّه ذى الحجّه سنه مذكوره او را توقيف نموده وبا پسرش تاج الدين محمد بقلعه اشكنوان از قلاع معروفه فارس (فارسنامه ناصرى 2: 332، وآثار العجم 222 - 225) فرستاده ودر همانجا در جمادى الأولى يا جمادى الآخرة سنه 1624 او را بقتل آوردند وپسرش تاج الدين محمد را مستخلص كرده بزير فرستادند، واو بتفصيلى كه در وصّاف مذكور است قصيده حبسيّه اشكنوانيّه را كه پدرش در حبس قلعه گفته بود وباو املا كرده از حفظ براى ابن خال ناظم امام صفى الدين مسعود سيرافى املا نمود واين اخير ابيات قصيده را كه در ترتيب آن اختلالى روى داده بود حسب الأمكان مرتّب گردانيد وسپس پسر صفّى الدين مزبور قطب الدين محمد سيرافى شرح فاضلانه كه هنوز نسخ متعدده از آن موجود است بر آن قصيده تعليق نمود وبدينطريق اين قصيده ما بين فضلاء آفاق منتشر گرديد، متن اين قصيده در آخر معلقّات سبع چاپ طهران سنه 1272 ونيز در اروپا در سنه 1893 ميلادى در مجلّه «سامى» باهتمام كلمنت هوارت مستشرق فرانسوى بطبع رسيده است،

(1) - ضمير «خيراته» راجع است بسعد زنگى، بيضاوى در نظام التّواريخ گويد (ص 88) : «و از آثار اتابك مسجد جامع جديد شيراز است كه عمارتى از آن وسيع تر در شيراز نيست» ، ودر شيرازنامه گويد (ص 53) : «از آثار ومبرّات وحسنات اتابك سعد بن زنگى در خطّه شيراز يكى جامع جديد شيراز است كه بمسجد نو اشتهار دارد نه در شيراز كه در اكناف فارس وعراق واغلب اقاليم هيچ پادشاهى بزرگتر وبا فسحت تر از آن مسجد نساخته» ،

(2) - رجوع شود بنمره 303 از تراجم كتاب حاضر،