وچنانكه ملاحظه ميشود مولوى تصريح كرده اولا كه قائل اين قول يعنى امسيت كرديّا الخ از اجداد چلبى حسام الدّين حسن معروف بابن اخى ترك بوده است منتهى مولوى نام اين جدّ اعلاى حسام الدّين چلبى را يا بواسطه فرط شهرت آن ما بين عامّه يا برعكس بعلّت اينكه شايد خود او يعنى مولوى هم على التّعيين نام او را نميدانسته نبرده است، وثانيا كه اين خاندان ارموىّ الأصل يعنى از اهالى ارميه شهر معروف آذربايجان بوده اند، وثالثا آنكه اين خاندان تا زمان او يعنى تا زمان مولوى باقى ودر قونيه وآن نواحى باين سمت يعنى بسمت اينكه آنها از اولاد قائل امسيت كرديّا الخ بوده اند ما بين مردم مشهور ومعروف ومحلّ توجّه وارادت اكابر واشراف بوده اند، ورابعا از خود اين جمله امسيت كرديّا واصبحت عربيّا بالصّراحة بر ميآيد كه قائل آن كرد بوده وبنابراين خاندان حسام الدّين چلبى معروف بابن اخى ترك نيز بالضّرورة همه در اصل كرد بايد بوده باشند.-

حال اگر اين عبارت منقول از ديباچه دفتر اوّل مثنوى را مقايسه كنيم با اين عبارت عبد الرّشيد بن صالح بن نورى باكوئى در كتاب تلخيص الاثار في عجائب الاقطار «1» كه در تحت عنوان «ارميه» گويد (بنقل مرحوم محمد على تربيت از

(1) - تلخيص الآثار قاموسى است جغرافيائى نظير معجم البلدان ياقوت ولى بسيار مختصرتر از آن ونسخ آن نسبة نادر است ودر كتابخانه ملى پاريس دو نسخه از آن موجود است ومن مكرّر از آن استفاده كرده ام ولى اكنون در طهران با جهد شديد نتوانستم بنسخه از آن دسترسى پيدا كنم، صاحب روضات الجنات ومرحوم محمد على تربيت مؤلف «دانشمندان آذربايجان» هردو در كتب خود فصولى از آن نقل كرداند، تاريخ تأليف كتاب على التحقيق معلوم نيست ولى مؤلف آن عبد الرشيد بن صالح بن نورى باكوئى در تحت عنوان «باكويه» يعنى باكو شهر معروف معدن نقط بر ساحل درياى خزر كه مسنقط الرأس وى بوده تصريح كرده كه پدر او صالح بن نورى در سنه هشتصد وشش وفات يافته است (فهرست نسخ عربى كتابخانه ملى پاريس از بارن دوسلان ص 393) ، وهمچنين مرحوم بارتلد مستشرق معروف روسى در دائرة المعارف اسلام در ذيل عنوان «باكو» مكررا مطالبى از اين كتاب راجع بقرن پانزدهم ميلادى نقل كرده وتصريح كرده است كه مؤلف اين كتاب از رجال قرن پانزدهم ميلادى (نهم هجرى) بوده است،- بنابراين شهادت اين هردو مستشرق موثّق جاى شكى در صحت تاريخ هشتصد وشش براى وفات پدر مؤلف باقى نميگذارد، ولى مرحوم تربيت در دانشمندان [بقيه در صفحه بعد]