الموضوع ... ... ... ... ... الصفحة

المقدمة ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

أهمية الموضوع ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5 ...

أسباب اختيار الموضوع ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6

خطة البحث ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6

القسم الأول: الدراسة ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11

الفصل الأول: ترجمة المؤلف وشيخيه ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13

المبحث الأول: ترجمة المؤلف ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14

اسمه ونسبه ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14

ولادته ونشأته وطلبه للعلم وحرصه عليه ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15

شيوخه والآخذون عنه ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16

سيرته وعبادته وورعه ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16

محنته ووفاته ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17

أشهر مؤلفاته ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17

المبحث الثاني: ترجمة أبي حاتم الرازي ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19

اسمه ونسبه وولادته ونشأته وطلبه للعلم ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19

شيوخه والآخذون عنه ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20

ذكر طرف من ثناء الأئمة عليه ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21

وفاته ومؤلفاته ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22

المبحث الثالث: ترجمة أبي زرعة الرازي ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23

اسمه ونسبه ومولده ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23

طلبه للعلم وسعة حفظه وثناء الأئمة عليه ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24

الموضوع ... ... ... ... ... الصفحة

شيوخه والآخذون عنه ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25

وفاته ومؤلفاته ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26

الفصل الثاني: دراسة موجزة لعلم العلل ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28

المبحث الأول: لمحة تاريخية عن علم العلل ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29

المبحث الثاني: معنى العلة وأقسامها ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32

معنى العلة في اللغة ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32

معنى العلة في الاصطلاح ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32