و بفرمود، تا فضل را در گرمابه [1] بكشتند، وحسن سهل را وزارت داد، وطاهر را سپاه سالارى داد، ذو اليمينين لقب فرمود، بدانچه على عيسى هامان [2] را بدو دست شمشير زد وبكشت. ودر بغداد او را بيعت خلافت كردند، وبعد از آن مدت خلافت او بعد از شهادة امين بيست سال بود، ومدت عمر او چهل وهشت سال بود، وفوت او ببلاد روم بود، وبه طرسوس [3] نقل كرد. وآنجا دفن كردند، در سنه ثمان عشر ومائتين [4] .

المعتصم باللّه ابو اسحاق محمد بن هارون الرشيد

اين روايت صورى است، اما روايت نسبى (؟) نام او ابراهيم بود ولادت او در شعبان سنه احدى وثمانين ومائه بود [5] ، او در ميان بنى اخوال خود ميبود، چون بزرگ شد، قرآن بياموخت وخط وادب تعليم كرد، ومردى علم دوست بود وعادل وضابط وبسيار عطاء بود، واز خلفاى بنى العباس، بيش ازو شجاعتر هيچكس نبود، ودر عهد [6] برادرش امين با او بود در بغداد، چون امين شهادة يافت، از بغداد بخراسان آمد بنزديك مامون. مأمون را چندان خدمت كرد كه مامون او را ولى عهد خود گردانيد وبابك خرمى [7] كه در عهد مامون خروج كرده بود، واكثر بلاد آذربايجان، دين او را گرفته بودند، او را بگرفت وببغداد فرستاد، او را بياويختند در شهور سنه ثلاث وعشرين ومائتين بود، در مدت بيست سال بابك خرمى [7] ، دويست وپنجاه هزار مسلمان را كشته بود، ومعتصم بغزو روم رفت، وعموريه [8] را فتح كرد، وشهر «سرمن رأى» را بر هفت فرسنگى بغداد بنا كرد، ومدت خلافت او هشت سال وهفت ماه وهشت روز بود، واو هشتم خليفه بود، وهشتم فرزند عباس، ومدت عمر او چهل وهشت سال بود. او را هشت پسر ماند وهشت دختر، واز وى هشت هزار دينار ماند وهشت هزار درم ماند.

[1] اصل: در گرما بكشتند، به قول الكامل درست شد: وثب قوم بالفصل بن سهل فقتلوه في الحمام (6 - 143) .

[2] اصل: ماهان، جمهور: هامان.

[3] اصل: طروس، الكامل وغيره: طرسوس، كه شهرى بود آبادان در شام (حدود العالم) .

[4] اصل: ويتين.

[5] الكامل: وكمان مولده سنه تسع وسبعين ومائه وقيل ثمانين ومائه.

چون معتصم در 227 ه وفات يافته ومدت عمرش 48 سالست، بايد مولد وى 179 - 180 ه باشد.

[6] اصل: در عهد او برادرش. چون او زايد است حذف شود.

[7] اصل: بابك جربى. پ: بابك حزنى. الكامل: بابك الخرمى. مسعودى: وكان اسم بابك الحسين

[8] اصل: عمرويه. الكامل: عموريه. ياقوت: بلد في بلاد الروم.