وحرام وحلال جمع كرد، بدان سبب كه بعد ازو باولاد واتباع رسد، به آنچه بظلم ما بستانيم [يكسانست] . از سر اين سخن در گذر، وبيش مگو! رحمه، الله خوانندگان [1] او را بدعاء خير ياد دارند.

و از آثار آن پادشاه در جهان بسيار خير وفضل باقيست، يكى از آنست كه استقامت علم نجوم بدولت او تازه شد، وآن چنان بود كه بسبب كبيسه ماههاى قمرى تفاوت بسيار در رصد [2] ظاهر شده بود، وحسابها غلط افتاده واحكام اصحاب تقويمات منحرف گشته. سلطان ملكشاه فرمان داد: تا استادان علم نجوم ومحاسبان كامل رصد تازه بستند، وايام شهر را بقرار باز آوردند [3] وروز اول از ربيع كه نخست دقيقه حمل باشد، نوروز جلالى بلقب اين پادشاه معين شد، ونظام الملك طوسى كه در جهان آثار خير او باقيست وزير او بود، وشيخ ابو سعيد ابو الخير وامام غزالى در عهد او بودند ومدت ملك او بيست وشش سال بود، ودر سنه احدى واربعمائه [4] برحمت حق پيوست. والله اعلم والله احق ان يبقى والسلام، والله اعلم.

الخامس محمد بن ملكشاه

چون سلطان ملكشاه از دنيا نقل كرد، ازو سه پسر ماند: مهتر را محمد تبر [5] گفتندى، ودوم را سنجر، وكهتر ازو محمود. ومحمد تبر [5] را كه پسر مهتر بود بتخت نشاندند، وجمله ملوك پيش او كمر بستند، وزراء ممالك شرق وغرب را بكفايت وكاردانى ضبط كردند، وسلاطين اطراف انقياد نمودند، اما سلطان محمد تبر مرد طرب وعيش بود، ومملكت صاف يافته، مدام بعشرت

[1] اصل: تا خوانندگان

[2] اصل: رسد

[3] اصل: بقرار باز آوردند.

[4] كذا في الاصل. ترجمه راورتى در متن: 491 ه ودر حاشيه گويد كه اين تاريخ صحيح نيست وبقرار نوشته جامع التواريخ، گزيده، الفى، فصيحى، لب التواريخ وغيره وفات ملكشاه در بغداد بماه شوال 485 ه است. ونظام التواريخ 471 ه نوشته. ابن اثير (10 - ص 87) شب جمعه نصف شوال 485 ه. اخبار الدوله السلجوقيه: 16 شوال 485 ه بعمر 38 سال و3 ماه و17 روز. ومدت شاهى او 17 سال. وباين صورت سنه متن كتاب نادرست است. وقول اخبار الدوله وابن اثير وغيرهم صحت دارد.

[5] اين كلمه در اصل دو بار بير ويكبار تير آمده. راورتى نيز (تير) نوشته وگويد كه در بعضى نسخ (تبر) هم آمده باستناد اخبار الدوله صحت شد كه در آن طبر است.