چون نشاپور [1] وباورد، واطراف خراسان با او [2] مواضع چراخوار تعيين شد.

چون حق تعالى خواسته بود: كه ايشان بعاقبت بزرگ شوند، واز تخمه ايشان سلاطين (و) ملوك كامگار در رسند، اگر چه سلطان محمود بعد از آن پشيمان شد، سود نداشت فلا مرد لقضائه.

امام ابو الفضل بيهقى رحمه الله چنين آورده در تاريخ ناصرى: كه چون سلطان محمود انار الله برهانه چهار هزار بنه سلجوقيان را از جيحون بگذرانيد مهتر ايشان چهار تن بودند: يغمر [3] وبوقه وكوكتاش وقزل وباطراف خراسان مرغزارها برايشان قسمت فرمود، وايشان را بملوك خراسان سپرد، فرمان داد: تا از هيچ نوع سلاح برندارد، ومهتر ايشان كه پسر بزرگ سلجوق بود، وبمردى داستانى، او را بملتان فرستاد با دو پسر ايشان هم در ملتان بعد از مدتى درگذشتند، بقيه ايشان كه بما وراء النهر مانده بودند، هر سال از نور [4] بخارا به درغان خوارزم آمدندى به چرا خور وايشان را به ملك جند كه شاه [5] نام بود، خصومت اصلى بود.

در عهد سلطنت مسعود شهيد طاب ثراه، امير خوارزم پسر التونتاش در سلطان عاصى شد، سلجوقيان با او دران عصيان يار شدند ودر سال سنه خمس وعشرين واربع مائه ايشان را بموضعى از بلاد خوارزم كه آنرا رباط ماشه گويند چرا خوار داد. چون ملك جند را از حال ايشان خبر شد بر ايشان تاخت وبقدر هشت هزار مرد از ايشان بكشت، اندك عددى ماندند، ودر كار خود متحير گشتند. امير خوارزم هارون عاصى پسر التونتاش كشته شد سلجوقيان را بودن بديار خوارزم ممكن نبود، واز خوف پسران على تگين كه ملك بخارا بود به خانان افراسيابى نتوانستند رفت، بضرورت بطرف نسا ومرو آمدند، بقدر هفتصد سوار بابنه واتباع خود، ويغمر كه از امراء ايشان بود در گذشته بود از وى پسرى مانده. چون آن جماعت از طرف خوارزم بجانب نسا ومرو آمدند، پسر يغمر را طاقت مقاومت ايشان نبود، بدان سبب كه اگر چه

[1] در ترجمه راورتى چنين است: وديگر اتباع او را بديار خراسان چون نسا ونشاپور وباورد ...

كه اين هر سه از شهرهاى معروف خراسان بودند (حدود العالم)

[2] پ: خراسان بالاى مواضع الخ ...

[3] اصل: يعمر. راورتى وبيهقى وابن اثير: يغمر. در اصل چند سطر بعد مكررا يغمز.

[4] اصل:

از هور بخارا

[5] اصل: شام، ولى در ترجمه راورتى: شاه. در اخبار الدوله السلجوقيه صدر الدين على گويد (ص 6) كه سلطان مسعود در 428 ه به تگيناباد شد وايالت خوارزم را به شاه ملك الجندى تفويض فرمود