[عيي] : ناتوان و درمانده.
=العِيَانِيّ-
[عين] من الشهود: آنكه به چيزى كه با چشم خود ديده گواهى دهد.
=عَيَّبَ-
تَعْيِيبًا [عيب] الرجُلَ: او را به عيب نسبت داد،- الشَّي ءَ: آنرا معيوب كرد.
=العَيْب-
[عيب] : مص،- ج عُيُوب: كمبود و نقص.
=العَيْبَة-
ج عِيَب و عِيَاب و عِيَبَات [عيب] : اسم مرّة از (عَابَ) است، عيب و نقص، ظرف ادويه و خشخاش، صندوق يا چمدان، و در زبان متداول بر اسباب بازى كودكان نيز اطلاق مى شود، اين كلمه مخفف (اللُّعَيْبَة) و مصغّر (اللُّعْبَة) است.
=العُيَبَة-
[عيب] : مرادف (العَيَّاب) است.
=العَيْثَى-
[عيث] : مؤنّث (العَيثَان) است.
=العَيْثَان-
[عيث] : آنكه دارائى خود را بيهوده خرج و اسراف كرده باشد.
=عَيَّدَ-
تَعْيِيدًا [عود] : با ديگران عيد گرفت.
=العِيد-
ج أَعْيَاد [عود] : روزيكه در آن حادثه يا اتفاق مهمّى در سال رُخ داده باشد كه در هر سال آنرا به ياد گيرند، موسم و فصل، آنچه از بيمارى و يا غم و اندوه كه همواره بر شخص وارد شود.
=العِيدِيَّة-
[عود] : عيدى، هديّه و ارمغانى كه بمناسبت عيد بويژه در عيد سال نو به يكديگر مى دهند.
=عَيَّرَ-
تَعْيِيرًا [عير] فلانًا: فلانى را به عار و ننگ نسبت داد و از كارى كه كرده بود سرزنش كرد؛ «عَيَّرَهُ كَذَا و عَيَّره بكَذَا» : او را به عملى كه انجام داده بود سرزنش كرد،- الدّراهم و الدّنَانيرَ: درهم و دينار را يكايك كشيد تا وزن هر يك را بداند.
=العَيْر-
[عير] : مص،- ج أَعيَار: استخوان برآمده در كف دست، هر برآمدگى بر روى سطح مستوى «عَيْرُ القَدَمِ» : برآمدگى پشت پا؛ «عَيْرُ النَّصْلِ» : برآمدگى وسط پيكان تير؛ «عَيْرُ الْوَرَقَةِ» : خط ميان برگ درخت،- ج اعْيَار و عِيَار و عُيُور و عُيُورة و عِيَارات: خر يا گورخر.
=العِير-
ج عِيَرَات و عِيرَات: گروه خران يا هر قافله و كاروانى؛ «هُوَ لا فِى العِير وَ لا فِى النَّفير» : او ناچيز و بىهميت است.
=العَيْرَة-
(ح) : مؤنّث (العَيْر) است.
=عَيَّشَ-
تَعيِيشًا [عيش] هُ: او را برانگيخت تا زندگى كند.
=العَيْش-
[عيش] : مص، خوراك، نان زندگى، زندگى حيوان.
=العِيشَة-
[عيش] : وضع انسان در سالهاى زندگى؛ «عِيشَةٌ راضيةٌ» : زندگى رضايتبخش.
=العَيْصَاء-
[عوص] : مرادف (العَائِص) است.
=عَيَّطَ-
تَعْيِيطًا [عيط] : فرياد زد،- لهُ: او را صدا زد. اين تعبير در زبان متداول رايج است.
=العَيْفَان-
[عيف] : مرادف (العائِف) است.
=العَيْفَة-
اسم مرّه از (عافَ) است، گرد آمدن پرندگان بر چيزى؛ «عَيْفَةُ الطّائِر): فرود آمدن پرنده بر چيزى.
=العَيَّق-
[عوق] : «رجُلٌ عَيَّقٌ» : آنكه مردم را از كار نيك باز دارد.
=العَيِّق-
[عوق] : مانع، ترسو؛ «رجُلٌ عَيِّقٌ» :
آنكه مردم را از كار نيك باز دارد.
=عِيلَ-
عَوْلًا [عول] صبرُهُ: شكيبائى او تمام شد؛ «عِيلَ عَوْلُهُ» : مادرش به عزايش بنشيند،- عَوْلًا وَ عِيَالَةً و عُؤُولًا الرَّجلُ: آن مرد مستمند شد.
=عَيَّلَ-
تَعْييلًا [عيل] : عيالمند شد،- عيالَهُ:
درآمد آنها كافى بود،- القَومَ: آنها را جيره خورِ خود كرد يا آنها را رها نمود.
=العَيِّل-
[عول و عيل] : «عَيِّلُ الرجُلِ» ج عِيَال و عَيَايل و عَالَة: خانواده مرد كه نفقه آنها بر او واجب است اين تعبير بر مذكر و مؤنث اطلاق مى شود.
=العَيْلام-
ج عَيَالِيم [علم] (ح) : كفتار نر.
=العَيْلَة-
[عيل] : اسم است از (عَالَ يعيل) بمعناى فقير و مستمند شد؛ «عَيْلَةُ الرجُلِ» خانواده كسيكه نفقه آنها بر عهده اوست.
=العَيْلَم-
ج عَيَالِيم [علم] : چاه پر آب، دريا،- (ح) : كفتار نر، وزغ، قورباغه.
=العَيْمَى-
[عيم] : مؤنّث (العَيْمان) است.
=العَيْمَان-
ج عَيَامَى [عيم] : آنكه ميل بسيار به شير خوردن داشته باشد.
=العَيْمَة-
[عيم] : ميل بسيار به شير خوردن.
=العِيمَة-
[عيم] : بهترين مال.
=عَيِنَ-
-عَيَنًا و عِينَةً [عين] : سياهى چشم او بزرگ شد.
=عَيَّنَ-
تَعْيِينًا [عين] الشي ءَ: چيزى را انتخاب كرد و برگزيد،- هُ فِى مَنْصَبِ كَذَا: او را مأموريت و يا منصب داد،- الشّي ءَ لِفُلانٍ:
آنرا ويژه او نمود؛ «ما عَيَّنَ لي بِشَي ءٍ و مَا عَيَّنَني شَيْئًا» : چيزى بمن نداد،- على السَّارِق: دزد را از ميان ساير متهمان نشان داد.
=العَيْن-
[عين] : مص،- ج أَعْينُ و عُيُون و عِيُون و أَعْيَان و جج اعْيُنات، اين كلمه مؤنث است و بمعناى چشم مى باشد، حسّ ديدن؛ «هو قوِيّ العَيْن» : او ديد پرتوان دارد، ديدن، چشم زخم زدن؛ «بِهِ عَيْنٌ» : چشم زخم مى زند (چشم او شور است) ، شخص؛ «ما بِالدّارِ عَيْنٌ» : كسى در خانه نيست، ديدگاه انسان، مردم شهر، اهل خانه، دسته و گروه، نفيس، عزت و بزرگى، دانش، بهترين چيزها، مهتر، بزرگ خاندان، فرمانده لشكر، خورشيد با فروغ آن كه چشم را خيره كند، دانه هاى نازك بر روى پوست بدن، بهره، مال، مال بسيار، سكّه ى زر، نقدينه پول، خالص و روشن؛ «ذَكَرَ الْحَقَّ بِعَيْنِهِ» : حق را بطور واضح بيان كرد،- ج أَعينٌ و عُيُون: چشمه آب، مخزن آب، مجراى آب قنات،- ج اعْيَان: موجودى هر چيزى؛ «بِعْتُهُ عَيْنًا بِعَيْنٍ» : بطور پاياپاى چيزى را در برابر چيزى ديگر فروختم، ذات هر چيزى و خود چيز؛ «هو هو عَيْنًا أَوْ بعَيْنِهِ» : خود او يا آن؛ «لِلسَّبَب عَيْنهِ» ؛ به همان دليل؛ «الأَشياءُ عَيْنُها» : عين آن چيزها- كه در اينگونه موارد حالت تأكيد بخود مى گيرد؛ «عينُ الإِبرة» سوراخ سوزن؛ «فلانٌ عَينٌ على